فرهنگ و هنر تعطیلی‌بردار نیست

پس از ۴۰ روز جنگ و وقفه طولانی در اجراها چراغ بوتیک هنر ایران با نمایش «هتل» روشن می‌شود. این نمایش یک اجرای محیطی است و تماشاگر همراه با بازیگران در اتاق‌های مختلف ساختمان می‌چرخد و داستان هر فردی را که خواست، ‌ تماشا می‌کند. نمایش روایت گروهی‌ است که در هتلی قدیمی‌ و سوخته نمایشی اجرا می‌کنند. یکی از شخصیت‌ها که ما او را به اسم «جن» می‌شناسیم، مسیر نمایش را تغییر می‌دهد. با مرجان آقانوری در باره نمایش و اجرا در شرایط پس از جنگ صحبت کردیم:

چه شد که در شرایط آتش‌بس تصمیم به اجرا گرفتید؟

ما اجراهای نمایش را از اسفند ماه شروع کرده بودیم و به دلیل وقوع جنگ مجبور به توقف آن شدیم. معتقد بودم مثل خیلی از مسائل دیگری که در جریان است، تئاتر هم باید در جریان و فعال باشد. حتی بودنش از نبودنش مهم تر به نظر می‌رسد. تئاتر از اندیشه و تخیل سرچشمه می‌گیرد و این اندیشه و تخیل چیزی نیست که برنامه‌ریزی شده باشد. مثل نفس کشیدن جاری است. فکر می‌کنم تحت هیچ عنوانی نباید فرهنگ و هنر تعطیل باشد. به دلیل نتایج مشخصی که دارد و اهدافی که دنبال می‌کند هم در حوزه آموزش و پداگوژیک و هم در حوزه تجربه‌گرایی و هم آگاهی‌بخشی و اعتراض تئاتر به عنوانی ابزاری مهم کارش را انجام می‌دهد. من معتقدم اصلا باید زودتر اجراها را شروع می‌کردیم. ولی چون تیم هستیم و باید امنیت بازیگران و عوامل و تماشاگر تأمین می‌شد، صبر کردیم. اما به این نتیجه رسیدیم که همه جا می‌تواند به یک اندازه امن نباشد. فارغ از این که باید از مراکزی که می‌توانند هدف حمله باشند، دوری کرد، امنیت سالن‌های تئاتر به همان اندازه یک خانه معمولی در تهران است. به همین دلیل تصمیم به گرفتیم و خود مجموعه بوتیک تهران هم بسیار کمک کرد.

 

نگران کم بودن احتمالی تماشاگران نیستید؟

بر خلاف آنچه به نظر می‌رسد ممکن است تماشاگر تئاتر این روزها حضور نداشته باشد، من فکر می‌کنم این خلأ بسیار احساس می‌شود و مخاطبان استقبال می‌کنند. کمااین که نظرات را که می‌خوانم متوجه می‌شوم بسیاری تشنه تماشای تئاتر هستند. خارج از مسئله فروش مهم این است که تماشاگری که احساس نیاز می‌کند آن را تماشا کند.

فکر می‌کنید اصولا تئاتر در زمان جنگ چه نقشی دارد؟

بسته به این که کدام از وجه از تئاتر را بررسی می‌کنیم، می‌توانیم جواب‌های مختلف بدهیم. این که تئاتر را تجربه بدن در برابر بدن‌های دیگر بدانیم، آن را یک فضای آموزشی ببینیم یا به عنوان یک آیین مقدس بدانیم یا فضایی برای تجربه احساسات و هیجانات نهفته در بدن در نظر بگیریم، بخواهیم با آن یک نظریه سیاسی ارائه دهیم یا خیلی محترمانه اعتراض کنیم، تئاتر همه این‌ها را در بر می‌گیرد. اگر تئاتر را نداشتیم شاید با هیجانات نهفته در بدن مسئله داشتیم، اما تئاتر این فرصت را ایجاد می‌کند که فرد بازتعریفی از خودش و جهان اطرافش داشته باشد. همینطور از نسبتی که با کشورش و با جهان دارد. این‌ها همه در یک فضای هنری امن مثل تئاتر مهیاست. بسیاری از نظریه‌های سیاسی و تئاتری در فضای جنگ اتفاق افتاده‌اند. در طی جنگ جهانی دوم و پس از آن بسیاری از نظریات مهم تئاتری شکل گرفتند. به همین دلیل معتقدم در این شرایط تئاتر باید بیش از آنچه که قبلا بوده، فعال باشد. اما اگر بخواهیم صرفا به وجه تجاری آن توجه کنیم شاید الان گزینه مهمی ‌به نظر نرسد.

 

نمایش شما ارتباطی هم با جنگ ندارد و سبک اجرایی متفاوتی است.

بله. هتل یک اجرای نامتعارف نسبت به آنچه می‌شناسیم ارائه می‌دهد. در مکانی نامتعارف و ارائه ای نامتعارف. تماشاگر همراه با گروه اجرایی حرکت می‌کند و اتاق‌ها را کشف می‌کند و با آدم‌ها آشنا می‌شود. حس‌هایی مثل دلهره و ترس را تجربه می‌کند که این روزها البته برای ما غریبه نیست. این اجرا تماشاگر فعال دارد که می‌تواند انتخاب کند و چه چیزی مهم‌تر از عاملیت و حضور فعال و انتخاب که باعث می‌شود افراد هویتشان را پیدا کند. در هتل تصمیم گیرنده بیننده است و می‌تواند انتخاب کند چه مسیری را دنبال کند.