بلایی که ماهواره سر فیلمهای ایرانی آورد!
پخش غیرقانونی فیلمهای سینمایی در شبکههای ماهوارهای، تهیهکنندگان را با خسارتهای میلیاردی و درخواستهای باجخواهانه مواجه کرده است. در فقدان قوانین بازدارنده، سینماگران میگویند تنها راهحل کوتاهمدت، فرهنگسازی میان مخاطبان برای تماشای قانونی فیلمهاست اما این نسخه برای یک بحران بیش از ۱۵ ساله کافی است؟
قاچاق فیلمهای سینمایی در شبکههای ماهوارهای، سالهاست که به یک معضل ساختاری در سینمای ایران تبدیل شده است. فیلمی که تازه روی پرده سینما یا پلتفرم آنلاین رفته، تنها ساعاتی بعد، بدون هیچ هزینهای در اختیار میلیونها بیننده قرار میگیرد و خبری از حق مؤلف و کپیرایت نیست.
تهیهکنندگان از این ماجرا بیشترین ضربه را میخورند. سعید خانی، تهیهکننده فیلم «رها»، به ایسنا گفت: فیلمش حدود ۲۰ میلیارد تومان ضرر کرده است. ابوالفضل صفاری، تهیهکننده «گوزنهای اتوبان»، روایت تلختری دارد: «شبکههای ماهوارهای به او زنگ زدند و گفتند ۳۰۰ میلیون تومان بدهید تا فیلمتان را دیرتر پخش کنیم». حتی مجتبی رشوند، تهیهکننده «صددام»، هم تأیید میکند که تنها سه روز پس از اکران آنلاین، فروش فیلم به دلیل پخش در ماهواره سقوط کرد.
اما چرا جلوی این حجم از قاچاق گرفته نمیشود؟ رائد فریدزاده رئیس سازمان سینمایی میگوید «پیگیری از طریق پلیس فتا ادامه دارد، اما نپیوستن ایران به کنوانسیونهای جهانی کپیرایت، دست ایران را برای شکایت بینالمللی کوتاه کرده است».
در این میان، داود صبوری دبیر حقوقی انجمن تهیهکنندگان مستقل، راهحل را در داخل کشور میداند و پیشنهاد میکند صداوسیما به عنوان عضو سازمان بینالمللی رادیو و تلویزیون، مالکیت حقوقی فیلمها را بگیرد و جلوی شبکههای ماهوارهای بایستد. اما سیدضیاء هاشمی، تهیهکننده سینما، این پیشنهاد را غیرکارشناسی میخواند و تأکید میکند تا زمانی که ایران در نظام جهانی کپیرایت نیست، راهکارهای داخلی کارساز نخواهد بود.
سیدعلی احمدی تهیهکننده «بچه مردم»، نیز هشدار میدهد که تا خودمان قانون کپیرایت را در داخل رعایت نکنیم، نمیتوانیم از دیگران انتظار حفظ حقوقمان را داشته باشیم. به گفته او، «بسیاری از آثار خارجی بدون پرداخت حق مالکیت در ایران دوبله یا زیرنویس میشوند و این رویه، طبیعی است که در خارج از کشور هم در حق آثار ایرانی تکرار شود».
اما امیرحسین علمالهدی کارشناس سینما، در یادداشتی برای ایسنا ابعاد تازهای از این ماجرا را فاش کرده است. به گفته او، خود سینماگران برای تبلیغ فیلمهایشان به همین شبکههای ماهوارهای که بعداً آثارشان را قاچاق میکنند، پول پرداخت میکنند. این شبکهها هم از این وضعیت سوءاستفاده کرده و با اخاذی از تولیدکنندگان، هم پول تبلیغ میگیرند و هم پول عدم پخش فیلم را.
به هر حال بررسیهای ایسنا نشان میدهد این معضل ریشهای قدیمی دارد حتی ۱۵ ساله قبل در سال ۱۳۹۰، یعنی همزمان با روز ملی سینما، ایسنا گزارشی مشابه منتشر کرده بود که در آن سینماگرانی مانند محسن علیاکبری، سیداحمد میرعلایی و فرشته طائرپور از همین مشکلات میگفتند و بر ضرورت تصویب قانون کپیرایت تأکید داشتند. با این حال، پس از بیش از یک دهه و نیم، نه تنها این معضل حل نشده، بلکه با گسترش اکران آنلاین، ابعاد تازهای هم پیدا کرده است.
پس از بررسی ایسنا در یک پرونده خبری در مورد قاچاق فیلم در نهایت به یک راهحل رسیدیم؛ «قانونی فیلم ببینید». تهیهکنندگان سینما معتقدند راهحل کوتاهمدت، فرهنگسازی میان مخاطبان برای تماشای قانونی فیلمهاست. اما راهحل بلندمدت، بازنگری جدی در قوانین مالکیت فکری ایران، چه در داخل و چه در تعامل با جهان است. تا آن زمان، سینمای ایران همچنان قربانی یک بازار سیاه باقی خواهد ماند که در آن، فیلمها همچنان قاچاق میشود.
دیدگاه