جواب رد دادن اصغر فرهادی به خبرنگار آمریکایی

با اعلام نامزدي «فروشنده» براي اسکار و بعد از رسميت يافتن قانون منع ورود ايرانيان و واکنش‌هاي جامعه‌ي سينمايي به عدم حضور فرهادي در مراسم اسکار، اين نماينده سينماي ايران بيش از پيش در کانون توجه قرار گرفته است.به همين مناسبت گفتگوي اخير فرهادي با مجله اسلنت را در اينجا مي‌خوانيد که در آن به تصوير ايران در فيلم‌هاي خود و موضوعاتي چون علاقه به اينگمار برگمان، علت همکاري مداوم با ترانه عليدوستي، سانسور و آزادي بيان در داخل کشور اشاره کرده است. «فروشنده» بعد از ايران و اروپا به تازگي در آمريکاي شمالي به نمايش در آمده و اکران عمومي آن هم از ساعاتي قبل در آمريکا آغاز شده است. ساخته‌ي جديد اصغر فرهادي با وجود آن که چندان مورد لطف منتقدان فرانسوي و انگليسي قرار نگرفت با استقبال قابل توجهي از سوي رسانه‌ها و نشريات معتبر آمريکايي مواجه شده است. براي مثال وال استريت ژورنال، اينترتينمت ويکلي، نيويورک تايمز و مجله اسلنت همگي به فيلم امتياز کامل داده و دستاوردي هنرمندانه خوانده اند. رولينگ استون، لس‌آنجلس تايمز و نيويورکر هم به طرفداران و ستايشگران فيلم اضافه شده اند. -فيلم‌هاي تو باعث خلق دريچه‌اي به سمت زندگي ايراني مي‌شوند، قسمتي از آن به دليل شخصيت‌هايي است که به راحتي مي‌شود باهاشان ارتباط برقرار کرد و قسمت ديگر آن به دليل پيچيدگي‌هاي اخلاقي‌شان است. فکر مي‌کني آيا اين ويژگي باعث خنثي شدن تبليغات کشور‌هايي مثل کشور من (آمريکا) مي‌شود که قصد معرفي ايران به عنوان کشوري ترسناک و پر از افراطي‌هاي مذهبي و سياسي را دارند؟ -زماني که در حال ساخت فيلمم هستم به اين فکر نمي‌کنم که تصوير درستي از مردمم به جهان نمايش دهم. اما ناخودآگاه چنين اتفاقي مي‌افتد و همين برايم راضي کننده است. شرايطي که شخصيت‌ها در آن قرار داده شده اند، شرايطي است که امکان دارد در هرجاي ديگري از دنيا اتفاق بيافتد. نگاهي که من به شخصيت‌ها دارم نگاه همزادپندارانه است، حتي در برخورد با شخصيت‌هايي که مقصر اند. شايد اين چيزي است که مردم دنيا مي‌پسندند. اين که خودت را بتواني در شرايط فرد ديگري بگذاري. اين نکته هميشه برايم مهم بوده چه زماني که در تئاتر کار مي‌کردم و چه زماني که فيلمنامه مي‌نوشتم. - سانسور در ايران براي بعضي از ايراني‌ها سختي‌هايي را به وجود آورده. براي مثال کسي مانند جعفر پناهي. تو در جلسه پرسش و پاسخ فستيوال نيويورک بعد از نمايش جدايي در اين باره صحبت کردي که چگونه هميشه از نمايش فيلمت در ايران با وجود تمام سانسور ها مطمئن مي‌شوي: «يکي از دلايلش اين است که من در فيلم‌هايم فرياد نمي‌زنم و ديگر اين که نظرم را به مخاطب تحميل نمي‌کنم.» اين که تو باعث فکر کردن خود به خود مخاطب مي‌شوي حالا به امضاي تو پاي فيلم هايت تبديل شده و من هميشه به آن به عنوان انتخابي هنري نگاه کردم، اما آيا دليل اين ويژگي جلوگيري از سانسور است؟ -من رابطه هنر و سانسور را مثل رابطه آب و سنگ مي‌بينم. زماني که مانعي مثل سنگ را جلوي آب مي‌گذاري. آب بالاخره راهش را براي پشت سر گذاشتن مانع پيدا مي‌کند. اين به اين معنا نيست که من با سانسور موافقم اما سانسور هميشه به طور غير ارادي باعث خلاقيت مي‌شود. سانسور در بلند مدت بسيار مخرب است و خلاقيت را مي‌کشد. اما در کوتاه مدت مي‌تواند آدم ها را خلاق کند. -آيا يکي از نمود هاي خلاقيتت در مواجه شدن با سانسور همان رساندن منظورت به شکل غير مستقيم است؟ -يه نوعي باعث مي‌شود نيابتي و غير مستقيم صحبت کني. به هرحال هم من دوست ندارم در سينما مستقيم حرفم را بزنم. زماني که حرفي را مستقيم مي‌زني درواقع درحال تحميل کردن چيزي به مخاطبت هستي. -سانسور دقيقا در ايران چگونه انجام مي‌شود البته متوجهم که قوانين مشخصي وجود ندارد. اما نماي کلي چگونه است؟ -سانسور شکل‌ هاي متفاوتي دارد. يکي سانسور رسمي است: کميته اي که فيلم‌نامه ها را مي‌خوانند و نظراتش را مي‌دهد. اين افراد به اين دليل که طي سال ها با ديدن فيلم به سينما نزديک شده اند ملايم تر و ساده‌گير تر هستند. اما نوع ديگري از سانسور وجود دارد که سانسور غير‌رسمي است. زماني که فيلم تمام شده و نمايش داده مي‌شود. کساني که همه چيز را با چش‌هاي سياسي مي‌بينند عينک هاي ريز‌بينانه شان را به چشم مي‌زنند و به جزييات نگاه مي‌کنند. آن ها دنبال چيزهايي مي‌گردند که امکان دارد بر عليه‌شان باشد. بعد هم تفاسيري از فيلم مي‌کنند که هيچ ارتباطي با فيلم ندارد و اين کار به ارتباطي که مخاطب عادي قرار است با فيلم برقرار کند صدمه وارد شود. -آيا مجبوري فيلم را براي چيزي که آن ‌ها مي‌خواهند تغيير دهي؟ -نه من فيلم را تغيير نمي‌دهم. -منظور از صدمه به ارتباط مخاطب و فيلم چيست؟ -مثلا آن ها فيلم را دچار مضموني مي‌کنند که در واقع در فيلم وجود ندارد و ذهن مخاطب را منحرف مي‌کنند. زماني که جدايي اکران شد. آن‌هايي که هميشه همه چيز را از زواياي سياسي مي‌بينند گفتند که فيلم مهاجرت از ايران را تشويق مي‌کند. اين حرف براي من خيلي عجيب بود چرا که من در فيلم هم شخصيت زني داشتم که قصد داشت از ايران خارج شود، هم شخصيت مردي داشتم که قصد داشت در ايران بماند و فيلم درگيري بين اين دو است. من فکر نمي‌کنم کسي با ديدن جدايي تشويق به ترک کشور شود. در واقع برعکسش اتفاق افتاد و بسياري از خارج از ايران بعد از ديد فيلم به ديدار خانواده هاشان در ايران رفتند. اما اين بحث اشتباه باعث بحث هاي بيش تري درباره فيلم مي‌شود. آن ها مرا مجبور نمي‌کنند که فيلمم را تغيير دهم. بلکه باعث مي‌شوند رابطه مخاطب با فيلمم از حالت عادي و درست منحرف و دچار نغيير شود. -در کشور من از نظر قانوني -فعلا-داراي آزادي بيان هستيم. اما باز هم ساختن فيلم هنري با ويژگي فيلم هاي تو کار خيلي سختي است. بيشنر به دليل فشار براي فروش فيلم ها و لزو ماين‌که نوع خاصي از فيلم مي‌تواند سرمايه جذب کند و پخش و تبليغ شود. براي تو ساختن فيلم در اين‌جا راحت تر است يا ايران؟ -به اين دليل که فيلم هاي ساخته شده در ايران فيلم هايي با توليد بزرگ و بودجه هاي بالا نيستند در ايران فيلم ساختن برايم راحت تر است. به هر حال در آن جا هم چيز‌هايي وجود دارد که باعث سختي مي‌شود و بر عکسش وجود دارد. مثلا من در ايران مي‌توانم بهترين تيمي را که مي‌توانم داشته باشم پيدا کنم. علي‌رغم تمام مشکلات هنوز فيلم ساختن در ايران را ترجيح مي‌دهم. -در ايران فيلم‌هايت چقدر ديده شده؟ -به غير از جدايي، فروشنده بيش‌ترين موفقيت را به دست آورده و تبديل به پرفروش‌ترين فيلم تاريخ سينماي ايران شده است. -فکر مي‌کني اين موفقيت درباره ويژگي هاي خاص فيلم آخرت است يا اين که مردم کم کم در حال شناختن تو به عنوان يک کارگردان هستند؟ اين را مي‌دانم که سخنراني اسکارت در ايران به طور گسترده اي ديده شد. -مي‌تواند کمي از هر دو باشد. اما بدون شک تعداد زيادي با اين نوع سينما ارتباط برقرار کرده اند. سينمايي که در کنار اهدافش در راستاي سرگرمي مخاطب به او فرصت چالش خودش را هم مي دهد. -آيا تو از دوست داران اينگمار برگمن هستي؟ دليل سوالم اين است که که تعويض و جا به جايي ها بين تئاتر و کار کردن بازيگران باهم، زندگي خصوصي و ازدواج فرسوده دو نفر از اعضاي گروه مرا ياد برگمن انداخت. -من خيلي برگمن را دوست دارم. فکر مي‌کنم او يکي از بهترين‌ها در دنياست. پوستري از شرم در يکي از صحنه‌هاي فيلم قرار داده ام. يکي از مشخصه‌هاي آثار برگمن تاکيدش بر روان‌شناسي هر کدام از شخصيت‌ها به شکل فردي است. و فيلم‌ها ارتباط با قدرت‌مندي با تئاتر دارند. -ترانه عليدوستي به غير از اين فيلم در چندين فيلم ديگرت نقش‌هاي اصلي را بازي کرده، چه چيزي درباره او و رابطه کاريتان وجود دارد که توانسته اين قدر خوب جواب بدهد؟ -بعد از شهر زيبا ، چهارشنبه سوري و درباره الي اين چهارمين فيلمم با ترانه بود. او بازيگر خيلي باهوشي است. از آن بازيگراني که بايد شخصيت را به طور کامل درک کنند. در اين فيلم هم نقش دشواري داشت. چرا که در قسمت عمده فيلم رعنا به دليل صدماتي که بهش وارد شده سکوت مي‌کند. کاري که ترانه بايد انجام مي‌داد اين بود که نشان دهد رعنا نه به خاطر منفعل بودن بلکه به اين علت که صدمه ديده سکوت مي‌کند. -تو هميشه در نمايش تصوير درستي از زنان در فيلم هايت موفق بودي ،به نظرت چقدر از ظلمي را که زنان تجربه مي‌کنند از طرف مردان به ظاهر خوب مانند عماد سرچشمه مي‌گيرد؟ کسي که غرور مردانه‌اش او را از ديدن زخمي که رعنا در تعارض برداشته باز مي‌دارد، و همين طور اين ظلم جقدر از طرف مرداني است که آشکارا ضد‌زن و سلطه‌طلب هستند؟ -مردان من در شرايط عادي مردهاي معمولي هستند. اما زماني که به بحران مي‌رسند شخصيتشان تغيير مي‌کند. اين انتخاب خود من است. من شخصيت‌هاي مردي را انتخاب مي‌کنم که در شرايط دشواري قرار دارند و زماني که در اين شرايط سخت قرار مي‌گيرند، نمي‌توانند تصميم بگيرند. اين مردان عموماً مردان خوبي هستند اما شرايط به آن ها اجازه نمي‌دهد که اصول اخلاقيشان را اجرا کنند. -پس تو با اين که مردان خودشان به همسرانشان و زنان اطرافشان ظلم مي‌کنند مخالفي و باور داري که آن ها خودشان هم قرباني شرايط اند؟ -اين باور شخصي من است. هيچ دليل علمي هم برايش ندارم. من فکر مي‌کنم مردان معمولا نوعي حس قوي مالکيت نسبت به زنان دارند و اين همان چيزي است که رفتار‌هاشان را تعيين مي‌کند به خصوص چنين چيزي در جوامع سنتي بيش‌تر قابل مشاهده است. همين‌طور مردان بيش از زنان به گذشته فکر مي‌کنند. زنان به دليل تواناييشان در به دنيا آوردن بچه بيش‌تر به آينده نگاه مي‌کنند. آن ها راحت‌تر مي‌گذرند. -مي‌گذرند؟ -آنها مي‌توانند از گذشته به سمت آينده تغيير جهت دهند. اما مردها بيشتر در گذشته مي‌مانند. آن ها مي‌خواهند گذشته را اصلاح کنند، به آن برگردند و درباره اش صحبت کنند. تمام شخصيت‌هاي من هميشه از اين فرمول پيروي کرده اند. در جدايي مرد چشم‌اندازش به سمت پدرش است و نگاهش بر روي گذشته قفل شده، اما زن در فکر آينده دخترش است.

منبع: آخرین خبر