کارگردان «ماحی»: کار فیلمساز طرح پرسش است
طبق ساختار و روایت فیلم «چله» که در جشنواره فیلم کوتاه به نمایش درآمد. به‌نظر می‌آید که سعی می‌کنید هویت و زیبایی‌شناسی مستقلی را جست‌وجو کنید. چقدر استقلال فکری و عملی در برداشت گام آغازین در سینمای بلند در ساخت فیلم «ماحی» برای شما مهم بود؟
سعی می‌کنم که فیلم خودم را بسازم. از فیلمسازان ایرانی نسل‌های مختلف یاد گرفتم و ناخودآگاه تحت تاثیر همه این فیلمسازان هستم. طبیعی است که هر فیلمساز جوانی تحت‌تاثیر فیلمسازان دوره‌های گذشته باشد. اما با وجود این تاثیر سعی کردم سینمای مستقل خودم را داشته باشم. سعی می‌کنم فیلم‌های بیشتری ببینم تا دیگران را در خودم تکرار نکنم. در جشنواره فجر این دوره مشکل اکثر فیلم‌ها این بود که خیلی به هم شبیه بودند و کمتر می‌شد وجه مستقلی میان آن‌ها پیدا کرد. برخی فیلم‌ها خوب بودند اما نگاه مولفی در آن‌ها قابل شناسایی نیست و مثلا می‌توان تیتراژشان را با فيلم ديگري عوض کرد !
یکی از نقاط قوت فیلم شما، فرم بصری آن است. ترکیب منسجمی از دوربین روی دست و دوربین ثابت که کاملا در خدمت محتوا اجرا شده است. چطور به این استفاده از عناصر بصری در خدمت درام دست پیدا کردید؟
به نظرم این وضعیت بیشتر به فیلمنامه و مضمون فیلم بر می‌گردد. راوی ما یک زن است که در حال پرسه‌زنی و جست‌وجوست و در جاهایی لازم بود که به ساختار مستند نزدیک شویم. در جاهایی با نوع قاب‌بندی‌ها تزلزل و فروپاشی درونی کاراکتر تبیین شود. فیلمنامه نقشه راه ما بود و به ما می‌گفت که از چه ابزار و راهکاری باید استفاده کنیم.
برای اولین فیلمتان ریسک زیادی کردید که سراغ یک مضمون ملتهب سیاسی رفتید. فکر می‌کنید که سینمای ایران چقدر به تنوع ژانر و تنوع مضمون نیاز دارد؟
سینمای ایران نیازمند این مضامین و ریسک‌پذیری‌هاست. البته نمی‌گویم که فیلم ما سیاسی است و واقعا هم سیاسی نیست. سینمای سیاسی به یک سری اطلاعات طبقه‌بندي شده نیازمند است که نتوانستم آن‌طور که باید و شاید به آن‌ها دسترسی پیدا کنم و بخش زیادی از این اطلاعات محرمانه است. ولی در کل در سینمای ایران فقدان فیلم سیاسی و مضامین سیاسی به‌شدت دیده می‌شود. در قالب این مضامین می‌توان یک‌سری معضلات اجتماعی را واکاوی کرد. خیلی از این معضلات را نقد کرد تا مدیران و مخاطبان از این مواجهه انتقادی استفاده کنند . ضمن این‌که پرداخت این معضلات از نظر تاریخی هم می‌تواند ارزشمند باشد و می‌توان چند سال بعد هم به‌عنوان یک سند زنده به آن‌ها ارجاع داد و به آن‌ها استناد کرد. تمام تلاشم این بود تا از این منظرتاریخی هم یک سری از مولفه‌ها و موقعیت‌ها را ثبت کنم .
ترکیب بازیگران این فیلم قابل توجه است. آنا نعمتی، مهران احمدی، همایون ارشادی، احسان اماني و... چطور به این ترکیب رسیدید؟
در پژوهش و تحقیق درباره مضامین فیلم «ماحی» به شخصیت‌هایی برخورد کردم که از لحاظ ظاهری به‌شدت معمولی بودند و اصلا قبل تصور نبود که چنین اختلاس‌ها و کلاه‌برداری‌هایی را انجام دهند. آن ها به‌شدت ظاهر گول‌زننده و عوام‌فریبی دارند. در پی این تحقیقات به انتخاب مهران احمدی فکر کردم. مهران احمدی ظاهر دلنشینی دارد و در ظاهر آدم خطرناکی نیست و احمدی در بازی‌اش این را به‌خوبی لحاظ کرد که چنین آدمی به‌راحتی می‌تواند به یک هیولا بدل شود. درباره آنا نعمتی هم باز هم در تحقیقی به زن‌هایی برخورد کردم که به‌نوعی استفاده ابزاری از آن‌ها می‌شد و آدم‌های پشت پرده با استفاده از این زنان می‌خواستند اهدافشان را سریع‌تر دنبال کنند؛ چه در مسائل اقتصادی و چه مسائل دیگر. درواقع به این ترتیب در زندگی شخصی آدم‌ها وارد می‌شدند تا بعدا بتوانند از این قضیه استفاده‌های منفعت‌طلبانه خود را داشته باشند. در واقع در تحقیقاتم نتوانستم به آدم‌های اصلی برسم و ترجیح دادم که به شخصیت‌هایی بپردازم که بازیچه آدم‌های اصلی قرار می‌گیرند و بازیگران نیز طبق توانایی‌هایشان در راستای همین مسئله انتخاب شدند .
سوءتفاهمی در سینمای اجتماعی وجود دارد؛ این‌که برخی فیلمسازان فکر می‌کنند همین که سراغ معضلات اجتماعی بروند می‌توانند فیلم خود را سبک رئالیسم اطلاق کنند. درحالی که تعریف این سبک به فرم بیانی مربوط می‌شود و نه موضوع و مضمون. شما در «ماحی» به‌نوعی نگرشی رئالیستی دارید. چقدر سعی کردید که به این خط‌کشی‌ها دقت کنید؟
نمی‌توان به این شکل خط‌کشی کرد که یک فیلم به سبک مشخصی تعلق دارد. امروزه به‌نوعی ژانرها درهم تنیده و ترکیب شده‌اند. بیشتر فیلمسازان سعی می‌کنند که داستان خودشان را به شکل مطلوبی تعریف کنند و فکر نکنم زیاد در بند قواعد ژانر باشند. در بخش‌هایی از «ماحی» به قواعد ژانر نوآر فکر کردم اما این‌که چقدر موفق بوده‌ام یا نه را نمی‌دانم. اما در کل زیاد به این تفکیک ژانرها و قالب‌های بیانی فکر نکرده‌ام .
روزهای بعد از جشنواره فجر معمولا به فیلم‌سوزی منجر می‌شود. آیا تلاش کردید که فیلمتان را زودتر از این مقطع زمانی اکران کنید؟ از طرفی دیگر حوزه هنری هم فیلم شما را در سینماهایش پخش نمی‌کند .
واقعیت این است که خیلی تلاش کردیم و هر بار ما را به زمان نامناسب‌تری ارجاع می‌دادند. دقیقا نمی‌دانم که چرا این جریان وجود دارد؟ آن‌روزها کمتر کسی را دیدم که جلوی ما ظاهر شود و پاسخگوی ما باشند. از طرفي زیاد هم ما را به‌عنوان فلیم اولی جدی نمی‌گیرند. تمام تلاشم را کردم که به‌واسطه آقای نوروزبیگی، بتوانیم این فیلم را در زمان مناسبی اکران کنم. در اين بين مطمئن بودم که اگر قرار باشد اکران فيلم به سال بعد موکول شود با این حجم فیلم‌های تولیدی، فیلم‌هایی که هنوز اکران نشده‌اند و حواشي پيش‌آمده شانس زیادی برای اکران نداشته باشم. حدود ۱۵۰ فیلم درحال حاضر در صف اکران برای سال بعد هستند و با این وجود به این نتیجه رسیدم که بهتر است در همین زمان کنونی فیلم را اکران کنیم. واقعا تکلیف این ۱۵۰ فیلم چه می‌شود؟ با این حجم اندک سالن‌ها چطور می‌شود فضای لازم به هر فیلم داده شود؟ باید برنامه‌ریزی دقیقی کرد و به ساختن سالن‌های جدید فکر کرد. مهم‌ترین معضل حال حاضر سینمای ایران به‌نظرم کمبود سالن سینماست. از طرفی دیگر اکثر سالن‌ها دست حوزه هنری و شهرداری و... است و بخش خصوصی خیلی کمتر صاحب سینماست. این ارگان‌ها ایدئولوژی خاص خودشان را دارند و با دخالت‌دادن سلیقه‌های خودشان، فیلم‌ها را تحریم می‌کنند که خود به خود بحث عرضه و تقاضا را در اکران مختل می‌کند. مخاطب ما که از این آسیب‌ها باخبر نیست و مسائل پشت پرده را نمی‌داند. وقتی فیلم من سالن ندارد طبیعی است که بیننده زیادی نداشته باشد. باید فکری اساسی برای این مسئله کرد که چطور می‌شود برخی ارگان‌ها به این شکل انحصاری و سلیقه‌ای با اکران فیلم‌ها برخورد کنند. برای مثال سه‌سال از عمرم را درگیر ساختن فیلم «ماحی» بودم. پروانه ساخت و پروانه نمایش گرفتیم و تمام مجوزهای لازم را از وزارت ارشاد کسب کردیم، پس چطور می‌شود که ناگهان فیلم ما با محدودیت سالن و تحریم از سوی برخی نهادها مواجه شود؟ این مسائل تناقض‌های عجیب و غریب مافیای اکران است و واقعا نمی‌دانیم باید چطور با این بحران‌ها برخورد کنیم. می‌دانم که بارها و بارها خانه سینما بیانیه داده، اعتراض کرده و سوال کرده است که این دیگر چه وضعیتی است چراکه هم سرمایه سرمایه‌گذار به خطر می‌افتد و هم من فیلمساز تکلیفم مشخص نیست. متاسفانه فیلم من فقط در ۱۵ سالن در کل ایران اکران شده که ۱۳ سالن به تهران مربوط می‌شود و بقیه به شهرستان؛ یعنی مشهد. درواقع همه چیز به مساوات تقسیم نشده است و از حداقل امکانات برای اکران بهره‌مند نیستیم .
فیلم‌هایی با مضمون شبیه «ماحی» با این معضل مواجه می‌شوند که فیلمساز ایدئولوژی‌زده رفتار کرده و نسبت به شخصیت‌هایش قضاوت می‌کند که خوشبختانه این مسئله در فیلمتان کمتر دیده می‌شود .
من بیشتر در ساخت فیلم، سوال مطرح می‌کنم. فیلمساز کارش پاسخ دادن نیست بلکه در یک نگرش هستی‌شناختی باید پرسش‌هایش را مطرح کند. سوالاتی درباره دوران معاصر خودمان و یا آینده اين مسائل، سعی کردم که قضاوت نکنم. ولی امیدوارم که مردم فیلم را ببینند تا قضاوت اصلی به آن‌ها واگذار شود. خودتان بهتر می‌دانید که معضل موجود در فیلم، نمونه‌ای واقعی فراوانی دارد و با ارتباط موثر مخاطب با فیلم می‌تواند به روشنگری منجر شود. دوست دارم که با دیدن فیلم به یک گفتمان با مخاطب برسیم اما هنوز این اتفاق به‌دلیل بی‌عدالتی در اکران برای فیلم ما نیفتاده است. تعداد محدود سینماها باعث شده تا به اين لحظه كه زمان كمي از اكران مي گذرد شاهد بازخورد چندانی نباشیم .
منبع: صبا
دیدگاه