گلپایگانی: امید هرگز در من نمی میرد

به دست»، «چرا مرغ امیدو از این خونه پروندی» و بسیاری از آثار ماندگار او می‌توانند برای لحظاتی شنونده را مسحور کنند. او چندی پیش تولد ۸۳ سالگی خود را جشن گرفت و البته قطعه‌ای نیز در این روز منتشر کرد تا دوستداران خود را پس از مدت‌ها غافلگیر کند. آنچه می خوانید ماحصل گفتگوی موسیقی ایرانیان با مرد حنجره طلایی موسیقی ایران است. ** استاد، در حال حاضر چه می کنید؟ من در حال حاضر درگیر سه آهنگ خودم هستم. یکی از آنها قطعه ای به نام «جوانی» بود که در تلگرام گذاشتیم و در سایت ها هم پخش شد. یکی از آنها «جوانیمو آسون گرفتی زندگی» بود که پخش شد. این کار خیلی با قدرت و با ارکستر قشنگ اجرا شده است. دومین کار «ساقی» از ساخته های آقای خرم است. من یک بار آن را «رومانس» خوانده ام و حالا دارم با ارکستر می خوانم. سومین کار هم آهنگ راز و نیاز با خدا یا همان ملاقات از ساخته های پازوکی است. فعلا درگیر این سه کار هستم . ** دوستداران شما خوشحال می شوند وقتی بخوانند که خواننده محبوب شان در سن ۸۳ سالگی همچنان سر حال است… می خواهم از همین جا به همه مردم ایران سلام کنم. امیدوارم سالی پر از شادی و برکت در انتظارشان باشد. متاسفانه در سالی که گذشت خبرهای بد کم نشنیدیم. بزرگان زیادی را از دست دادیم و اتفاقات تلخ بسیاری هم رخ داد که هر کدام از آنها قلبم را به درد آورد و من را اندوهگین کرد. امیدوارم سال ۱۳۹۶ با خبر خوش آغاز و با خاطره ای خوب تمام شود. شادابی من نیز به این دلیل است که سالم زندگی کرده ام. در این هشت دهه سعی کردم کارهایی انجام ندهم که به من ضرر وارد کند. این جان و تن هدیه خداوند به ماست. من همیشه مراقب بوده ام به هدیه خدا آسیب نزنم. من ساعت ۶ صبح از خواب بیدار می شوم و نهایتا ساعت ۹شب به رختخواب می روم. ** درباره نسل جوانی که وارد عرصه آواز شده و در این حوزه کار می کند چه نظری دارید؟ برخی از این ها با من کار می کنند. من برای اینکه بتوانم کارهای شان را تحلیل و درباره شان صحبت کنم باید به صورت دقیق آثار جدیدشان را گوش کنم. هیچ وقت به صورت «بزن در رویی» کار نمی کنم چون به نظر من این کار زشت است. به نظر من یک نفر باید زیر بغل جوان ها را بگیرد و کارشان را انجام بدهد. خوانندگانی که در حال حاضر می خوانند مانند آقای علیشاپور و حتی حمیدرضا نوربخش و آقای جهاندار که پهلوی من کار می کنند، باید زیر بغل جوان ها را بگیرند. این ها آینده سازان مملکت هستند. باید به آنها تا جایی که می شود، کمک کرد. ** محمدرضا شجریان، استاد آواز ایران در سالی که گذشت با بیماری دست و پنجه نرم کرد. رابطه شما با این هنرمند در طول این سال ها چگونه بوده است؟ آقای شجریان که رفیق عزیز خود ماست و از قدیم با ما کار می کرده و همکار ما بوده است. او خواننده بسیار خوبی است. آقای ایرج هم خواننده خوبی است. آقای عبدالوهاب شهیدی هم که هنوز زنده است. آقای محمودی خوانساری، جمال وفایی و … خواننده های تیر و بُرو در آواز ما بودند. به این ها باید اهمیت داد و برای شان ارج و قرب قائل شد. ممکن است مردم تصور کنند بین ما خوانندگان اختلاف است. من اصلا اختلاف و دلخوری را دوست ندارم. تمام این خواننده ها را مثل برادرم دوست دارم. ان‌شاءالله خداوند مریضی آقای شجریان را شفا بدهد و مطمئنم شفا هم می دهد. مسئله ای وجود ندارد. درمان این بیماری ها در دنیا در حال حل شدن است. دختران من و همسران آنها همگی دکتر هستند. ان شاءالله آقای شجریان زودتر خوب شود. او یک هنرمند است. باید این نکته را بگویم که هر کسی راه و طریق خود را دارد. یک خواننده می خواهد اول آهنگ تحریر بزند. خواننده دیگر می خواهد با شعر بخواند. خواننده دیگری می خواهد آهنگ «مرغ سحر» را بخواند، یکی دیگر می گوید من می خواهم «مرغ ساعت ۴ بعد از ظهر» را بخوانم! این ها سلیقه است. وگرنه تمام این خواننده ها صدای خوبی دارند. ** سلیقه شما به کدام یک از خواننده هایی که امروز مطرح هستند نزدیک تر است؟ خیلی از خواننده های جوانی هستند که برای خودشان یک شخصیتی دارند. من طرفدارشان هستم و کارهایشان را هم دوست دارم. آقای شجریان هم طرفداران خود را دارد و او را هم دوست دارم. ببینید سلیقه من شرط نیست. من یک فکری دارم و مطابق فکر خودم جلو می روم. دیگران هم طبیعتا نظرات مختص به خود را دارند. به طور مثال آقای علیزاده یا مرحوم لطفی که با آقای شجریان همکاری داشته اند، هر کدام سلیقه خود را دارند. قطعا سلیقه لطفی با علیزاده متفاوت است یا سلیقه کلهر با لطفی فرق دارد. بستگی دارد که هر یک چه معیاری را برای انتخاب مد نظر قرار دهند. ** در میان خوانندگان چه نسل گذشته و چه نسل امروزی، کدام یک شبیه تر به اکبر گلپایگانی می خوانند؟ فکر می کنم این کار را بهتر از همه آقای جهاندار انجام می دهد. چون می تواند همه نکات را تقلید کند و کاملا شبیه بخواند. از او بپرسید چه کسی بیشتر از همه زحمت کشیده است؟ مهم این نیست که با یک آهنگ «مرغ سحر» یا «ربنا» و این موارد معروف شوید. ببینید با آواز چه کسی معروف شده است. ** طبیعتا مردم «مرد حنجره طلایی» را فراموش نمی کنند… فکر می کنید آن زمان بر سر ما نمی زدند؟ همان زمان که من به دعوت پیرنیا، به رادیو رفتم تا آواز بخوانم، در راهرو با رئیس موسیقی رادیو برخورد کردم. او می دانست که من نزدیک به ۱۰ سال شاگرد نورعلی خان برومند بوده ام. همین آقای لطفی خدا بیامرز دو سال با من همشاگردی بود اما من ۹ سال و نیم شاگرد نورعلی خان بودم. رئیس موسیقی رادیو که من را در راهرو دید، گفت « کجا می روی؟»، گفتم «می روم یک برنامه رادیویی ، آواز راست پنجگاه و نوا که خوانده نشده یا کمتر خوانده شده را بخوانم»، گفت «آقا برو پشت مُرده بخوان!»، گفتم «من؟!»، گفت «آره»، گفتم «چرا؟»، گفت «کسی دیگر آواز گوش نمی کند.» ** یعنی آن زمان چنین دیدگاهی وجود داشت؟ بله، البته هنوز من نخوانده بودم و صدایم را نشنیده بودند. رئیس موسیقی رادیو تا زمانی که من نخوانده بودم، می گفت «برو پشت مُرده بخوان» اما وقتی که من خواندم و کار در حال تمام شدن بود، آمده بود در اتاق فرمان و از پشت شیشه نگاه می کرد. من آمدم بیرون، دیدم همین آقای رئیس با یک نفر دیگر دارند گریه می کنند. پرسیدم «چه شده؟» گفت «ما چیزی که می خواستیم را پیدا کردیم.» یعنی من از طریق آواز زحمت کشیدم. بلافاصله هم من را تایید کردند. ** شما در دوران جوانی اهل مطالعه هم بودید؟ بله خیلی زیاد . حتی کتاب هم چاپ کرده ام. از من ۴۹ جلد کتاب در داخل و خارج ایران چاپ شده است. نمونه های این کتاب ها موجود است. ** فکر می کنید چرا مردم ما کمتر این موارد را در خصوص شما می دانند؟ من کارم را همان طور که به من گفتند، انجام دادم. به من گفتند «برو پشت مُرده بخوان» ولی من گفتم «نه، من پشت مُرده نمی خوانم.» من روی هیچ یک از آوازهایم «دل ای دل ای» نکرده ام و همه را با شعر شروع کرده ام؛ «ما رند و خراباتی و دیوانه و مستیم»، «پیش ما سوختگان مسجد و میخانه یکی است» و … همه آوازهایم با شعر شروع شده اند. چون آن «دل ای دل ای» و «امان امان» را نوازنده ها زده اند. هم چهار مضرابش و هم رِنگش را نواخته اند و حالا منتظر هستند خواننده بخواند. مهم این است که خواننده چه بخواند و چه شعری را آواز کند. ما آمدیم این کارها را کردیم. می خواهم بگویم برای من اثری ندارد که بگویند گلپا چه کرد و چه نکرد. در خارج مجسمه من را می سازند و راجع به من صحبت می کنند. ** به هر حال جوانان نسل امروز باید بدانند چه گوهرهایی در این موسیقی وجود داشته اند… مهم این است که زیر بغل جوانان را بگیریم. موسیقی که دیگر رفت و تمام شد. من به شما بگویم که موسیقی به شکل زمان ما دیگر به وجود نمی آید چون آن زمان مسئله پول مطرح نبود. عین ورزش فوتبال می ماند. بازیکن در یک باشگاه بازی می کند و زمانی که صد تومان به او بیشتر می دهند، به باشگاه دیگری می رود. نه، آن زمان همه می زدند تا به جایی برسند و به برنامه های رادیو راه پیدا کنند چون به راحتی به کسی اجازه اجرای آواز نمی دادند. مگر اینکه کسی چیزی تازه ای رو کند. مسئله «عشق» و «محبت» بود. قاطی نکردن هنر با سیاست بزرگترین مسئله بود. چون اگر این اتفاق بیفتد و هنر با سیاست قاطی شود، دیگر همه چیز تمام است و باید رهایش کنید. ** اما بسیاری از کسانی که مردم از آنها به عنوان الگو یاد می کنند، هنر را با سیاست قاطی کرده اند و حتی از احساسات مردم سوءاستفاده نموده اند… هنر متعلق به خداست. خود خدا عشق را به وجود آورده و این صدا را به من داده، خود خدا هم گفته برای من بخوان. به قول آقای جلیل شهناز که حرف خوبی می زد و می گفت «خدا گلپایگانی را برای عشق خودش به وجود آورده است.» من هم برای خدا خوانده ام چون عاشق خدا هستم. ما باید به دنبال جوان ها باشیم و آنها را پیدا کنیم. پرویز یاحقی، فرهنگ شریف و جلیل شهناز هم روزی جوان بودند و باید مانند آنها را بیابیم اما محیط به گونه ای است که آدم از کارهایی که انجام می شود، خنده اش می گیرد. به طور مثال من یک روز صبح که داشتم ورزش می کردم، به رادیو گوش می دادم که خواننده می خواند «کارد سلاخ به دلم آخ به دلم آخ به دلم آخ!» آخر این شعر است؟ این موسیقی است؟ متاسفانه از این دست موارد زیاد است. ما باید به دنبال شعرهای فاخر برویم. باید سعدی، حافظ و مولانا را دریابیم. آیا این بزرگان هیچ وقت خودشان را دکتر خطاب کردند؟! نه، آنها سعدی، حافظ و مولانا بودند. الان طرف نمی تواند دو مضراب دست بگیرد و کوک سنتور را نمی داند، بعد به خودش می گوید دکتر! اجازه بدهید بگوید. ایرادی ندارد. ** شما از کتاب و مطالعه صحبت کردید. کتاب هایی که می خواندید بیشتر در چه زمینه هایی بودند؟ من یک کتاب را نه یک بار بلکه چند بار تمام می کردم. تقریبا تمام کتاب هایی که در زمینه موسیقی وجود داشتند را خوانده ام. به طور مثال کتاب روح الله خالقی را دارم. منزل او بغل خانه نورعلی خان برومند، استاد من بود. نورعلی خان آدم بسیار پری از لحاظ موسیقی بود. من نوارهایی که بچه های جوان می آورند را یک بار گوش نمی دهم. بلکه نوارها را چندین بار در موقعیت های مختلف گوش می دهم تا ببینم چه چیزی از این اثر در می آید. ما الان آهنگساز به آن شکل نداریم. فقط یکی، دو آهنگساز داریم؛ آهنگسازانی که «دل» را می سازند، نه موسیقی برای جنگ و سیاست. یکی از آنها آقای پازوکی است که خارج از ایران زندگی می کند. دیگری هم آقای توکل است که تنها موسیقی دان از این دست محسوب می شود که در ایران حضور دارد اما متاسفانه با یک گل بهار نمی شود. با یک شمع نمی توان خانه را چراغانی کرد. با این وجود من همیشه به آینده امیدوارم. امید هرگز در من نمُرده و نمی میرد. به همین دلیل هم هیچ وقت وطنم را ترک نکردم. من اعتقاد دارم برای خلق شرایطی که می خواهی و دوست داری هنرت را در همان راستا پیش ببری، باید تلاش کنی. بیرون گود ایستادن و نظر دادن کار آسانی است اما دردی را دوا نمی کند. بارها گفته ام و باز هم می گویم باید زیر بغل جوان ها را در موسیقی گرفت. اگر می بینید که می گویند دیگر گلپا نداریم، شجریانی دیگر نیست، شریف و یاحقی و خالقی نداریم به چه دلیل است؟ اگر می خواهیم باز هم چنین نوابغی در موسیقی ایران پیدا شوند، بدانید که از دل جوانان فعال در موسیقی باید این ها را پیدا کرد. امیدوارم سال جدید، سالی روشن برای موسیقی این سرزمین باشد.

منبع: ایران