بازتاب یک مناظره تاریخی در نسخهای خطی
کتاب «گفتگویی درباره تحریف در کتاب مقدس» مناظرات میان میرزا محمدصادق فخرالاسلام ارومی، از مبلغان مشهور اسلامی در گفتوگو با مسیحیان، و کشیشی به نام عبدالمسیح است.
کتاب «گفتگویی درباره تحریف در کتاب مقدس، مناقشات میرزا محمد صادق فخرالاسلام ارومی و عبدالمسیح کشیش» اثری پژوهشی است که به بازنشر و تصحیح یک مناظره تاریخی از دوره قاجار و اوایل پهلوی میپردازد. این کتاب در اصل بازتابدهنده یکی از جدیترین مباحث کلامی میان مسلمانان و مسیحیان درباره مسئله تحریف تورات و انجیل است و محمدامین شهشهانی مطلق با رویکردی علمی، متن کهن این مناظره را بازخوانی، تصحیح و همراه با مقدمه و توضیحات پژوهشی منتشر کرده است. اثر حاضر نهتنها یک متن تاریخی، بلکه نمونهای ارزشمند از سنت جدل دینی در ایران معاصر اولیه به شمار میآید.
موضوع اصلی کتاب، مناظرات میان میرزا محمدصادق فخرالاسلام ارومی، از مبلغان مشهور اسلامی در گفتوگو با مسیحیان، و کشیشی به نام عبدالمسیح است. در برخی منابع، طرف مسیحی مناظره با نامهای متفاوتی همچون «عالی کشیش» یا «کفر نیزدان» معرفی شده که به نظر میرسد همان مبلغ بریتانیایی ویلیام باشد؛ شخصیتی شناختهشده در جدلهای اسلامی–مسیحی آن دوره. این اختلاف در نامگذاری خود نشاندهنده پیچیدگی تاریخی و روایتهای گوناگون درباره این مناظرههاست.
ساختار و محتوای کتاب بر اثبات تحریف کتاب مقدس و نقد ادعای الهامی و مصون از تغییر بودن آن در سنت مسیحی استوار است. نویسنده مناظره با استناد به آیات تورات و انجیل، اختلاف نسخهها، تناقضهای درونی متون مقدس و همچنین آیات قرآن و روایات اسلامی، تلاش میکند دیدگاه اسلامی درباره تحریف کتب پیشین را تقویت کند. متن مناظره به شیوه پرسش و پاسخ و رد و نقضهای پیدرپی تنظیم شده و نمونهای روشن از ادبیات جدلی مسلمانان در مواجهه با مبلغان مسیحی است. رساله تعجیز المسیحیین فی تایید برهان المسلمین توسط میرزا محمد صادق فخرالاسلام ارومی در ۴۷ مقاله به صورت مناظره تنظیم و نوشته شده است.
محمدامین شهشهانی مطلق با تصحیح متن، رفع اغلاط نسخهای، و افزودن پژوهشی مفصل درباره هویت اشخاص، زمینه تاریخی مناظرات، و منابع مورد استفاده در متن، کتاب را به اثری مرجع برای پژوهشگران تبدیل کرده است. این مقدمه و توضیحات، خواننده را با بستر فکری و تاریخی مناظرات دینی در ایران دوره قاجار آشنا میکند و ارزش علمی اثر را دوچندان میسازد.
در پیشگفتار مصحح میخوانیم:
«از این رساله تنها یک نسخه در کتابخانه ملک به شماره ۹۵۳ موجود است، به نظر میرسد خود فخر الاسلام این نسخه را در تهران کتابت کرده باشد. تاریخ کتابت آن، ذی القعدة ۱۳۱۷ قمری است. عمده متن به خط شکسته نستعلیق است، هر چند برخی از صفحات به خط دیگری نگاشته شده است. برخی از عبارات این رساله به لغت عبری نقل شده که همگی آیاتی از عهد عتیق است. علاوه بر آن، پاره ای از عبارات به زبان سریانی و برخی به زبان نوآرامی (آشوری) است که جز در مواردی همگی به خط فارسی نگاشته شده است. همچنین مؤلف در مواضع متعدد آیاتی از قرآن اقوال محدثین و مفسرین و برخی از دیگر موارد را به عربی آورده است. ما همه نقلها را با مراجع اصلی آن مقابله کردیم. گاهی در برابر نام حضرت محمد (ص)، عبارت «علیه السلام» یا حرف «ع» درج شده کـه مـا عـینـاً هـمـان را در متن اصلی نقل کردیم. همه عبارات مندرج در کروشه را به منظور ایضاح مطلب و یا طبقه بندی آن عناوین فصول به متن افزودیم. جملاتی که در پرانتز آمده بر اساس ضبط فخر الاسلام است.»
این کتاب در دسته آثار مربوط به مطالعات ادیان، تاریخ اسلام و مسیحیت، و مناظرات دینی قرار میگیرد و بیشتر برای مخاطبان دانشگاهی و پژوهشگران حوزه دین و تاریخ اندیشه مناسب است. «گفتگویی درباره تحریف در کتاب مقدس» نهتنها بازتاب یک مناظره تاریخی است، بلکه دریچهای به فهم فضای فکری و دینی ایران در مواجهه با مسیحیت در دوره جدید میگشاید و از این رو، اثری مهم در مطالعات تطبیقی ادیان محسوب میشود.
کتاب «گفتگویی درباره تحریف در کتاب مقدس، مناقشات میرزا محمد صادق فخرالاسلام ارومی و عبدالمسیح کشیش» در ۴۹۸ صفحه با قیمت ۹۵۰ هزار تومان توسط نشر سنگلج منتشر و عرضه شده است.
دیدگاه