چند نقد و پیشنهاد عملیاتی از سوی اساتید دانشگاهی و فعالین فرهنگی، اجتماعی به رییس صداوسیما

به گزارش سرنا در متن نامه چنین آمده است:

«بسم الله الرحمن الرحیم»

«اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم»

مقام معظم رهبری:

« صدا و سیما، مدرسه‏ای عمومی برای همه قشرها در سراسر کشور است. برداشت ما از صدا و سیما این است که آن را دانشگاهی برای تدریس اصول اسلامی ـ انقلابی بدانیم. امام(ره) که فرمودند دانشگاه، در دانشگاه چیزی تدریس می‏شود؛ در این دانشگاه چه چیزی می‏خواهد تدریس شود؟ آنچه در این دانشگاه تدریس می‏شود، عبارت از پیام‏ها، پایه‏ها، مفاهیم و درس‏های اسلام ناب و اسلام انقلابی و اسلام واقعی است. این، آن چیزی است که در صدا و سیما ایده‏آل است».

جناب آقای دکتر علی عسگری

ریاست محترم سازمان صداوسیمای جهموری اسلامی ایران

با سلام و قدردانی از تلاش های ارزنده ی جنابعالی و همکاران مجموعه ی بزرگ صداوسیما که به حق در فضای نامناسب فکری و فرهنگی دنیای امروز، هنوز هم پایگاه و مرجع بسیاری از خانواده ها و دلسوزان این سرزمین بزرگ است.

سخن گفتن درباره ی بزرگترین فرصت در ترویج فرهنگ و هویت اسلامی- ایرانی و نیز بیان ظرفیت های بسیار بالای آن همواره دغدغه ی بسیاری از دلداگان و عاشقان دلباخته ی این فرهنگ و خاک و بوم بوده و هست. این ایام که برخی نقادان صرفا به بهانه ی پخش یک یا چند مجموعه ی تلویزیونی، تحلیل ها و نقدهایی را ارائه کرده اند، با سپاسگزاری از تلاش های صورت گرفته، و در عین حال با قاطعیت اعلام می داریم این نقدها در فضای کلی به جایی نخواهد رسید چون معضلات و چالش های عیان و نهان آن مجموعه ی فربه، بسیار گسترده تر و عمیق تر از این سخنان است و قطعا جنابعالی بیش از همه به آن واقف هستید، لکن اکنون مجال بیان آنها نیست...

لذا از باب خیرخواهی و تقویت این نهاد بزرگ اسلام و انقلاب، چند نکته و پیشنهاد خدمتتان تقدیم می شود:

1- ذائقه سازی سطحی و قشری : بسیاری از کارشناسان اذعان دارند که علیرغم گسترده تر شدن کمی فعالیت ها، سالهاست شاهد صداوسیمایی هستیم که در حال «ذائقه سازی فکری و فرهنگیِ سطحی و قشری» است. امری که ابعاد مختلف آن در نوع برنامه سازی ها و اظهارنظرهای مدیران آن مجموعه به وضوح قابل رصد و مشاهده است. کافی است در سالهای گذشته و نیز در دوره ریاست قبلی صداوسیما به شعارها و محتوای مدیران(علی الخصوص معاونان سیما) در بیان استراتژی های خود توجه نماییم که «سرگرمی» را از محورهای اصلی برنامه ریزی های خود معرفی کرده اند؛ بدون آن که «تعریفی همه جانبه و متعالی» از سرگرمی ارائه نمایند. لذا به نظر می رسد « استراتژی سرگرمی صرف » باید مورد دقت و بازبینی جدی و بنیادین قرار گیرد.

2- فقر خلاقیت در موضوعات معرفتی: از بزرگترین خلأهای ملموس، «تنگنا و چالش نبود خلاقیت و جذابیت رسانه ای در حوزه ی ترویج معارف والای الهی، توحیدی و اعتقادی اصیل» است.

سالهاست که به دلیل و یا به بهانه ی ایجاد شبکه قرآن و معارف سیما، معارف و ابعاد مختلف دینی گوشه نشین یک شبکه ی نسبتا مهجور قرار گرفته است لذا شاید بهتر باشد شبکه قرآن را تعطیل کنید و به جای آن معارف عمیق دینی را در تمام بخش های رسانه گنجانده و نهادینه نمایید. ما معتقد هستیم که تمام ماهیت، ابعاد و اجزای شبکه های تلویزیونی و رادیویی جمهوری اسلامی ایران باید رنگ و بوی معنویت، عشق و دلداگی به خالق هستی بخش و نشر افکار و اندیشه های مبتنی بر «رشد و تربیت الهی» باشد. امری که می تواند رسانه انقلاب اسلامی را از سکولار شدن و جدایی معنویت و اعتقادات از ابعاد و ساحت های دیگر انسان و جامعه نجات دهد.

3- قالب های تکراری: بی شک با بضاعت اندک و کم کیفیت برنامه های مروج «سبک زندگی دینی و نشاط مومنانه» نمی توان راه به جایی برد. در این میان نمی توان با تعدادی برنامه ی مناسبتی که همواره به یک شکل تکراری و در قالب گفتگوی میان مجری و کارشناس صورت می پذیرد، انتظار تحول معنوی در مخاطبان را داشت.آیا برای موضوعات دینی به جز این قالب تکراری نمی شود ایده ای جدید و جذاب نیز طراحی نمود؟. پس این اتاق های ایده پردازی کجایند؟.

عملکرد صداوسیما در بزرگداشت و ترویج معارف دینی آنچنان کم خلاقیت است که در بهترین حالت به پخش چند دقیقه مولودی، مداحی و برخی سخنرانی های کوتاه بسنده می شود. این در حالی است که با هر مناسبتی می شود ده ها پیام و سوژه جدید و جریان ساز به مخاطبان ارائه نمود...

4- نبود جایگاه حقیقی برای موضوعات استراتژیک: در باب نظام خانواده و افسارگسیختگی برنامه های تلویزیونی، غصه و درد زیاد است و دغدغه مندانِ بسیاری ناله سر داده اند البته به نظر می رسد تکرار آن هم چندان فایده ای نخواهد داشت لکن بسیار تلاش کردیم که درباره ی موضوعات بسیار مهم دیگر از جمله نبرد و مبارزه اقتصادی و نیز ضرورت تقویت و نهادینه سازی تولید و مصرف ملی- میهنی، مجموعه ی تلویزیونی موفق و تاثیرگذاری را مثال بزنیم که موفق نشدیم. بی شک قدردان تولید برنامه هایی مثل «پایش» هستیم لکن به ندرت می توان در فیلم و سریال های دهه اخیر «قهرمان اقتصاد و تولید و خودکفایی و خودباوری ملی» را پیدا نمود. کمتر می شود قهرمان مبارزه با وابستگی و تحقیر و ذلت ملت ایران در برابر بیگانگان را مشاهد نمود. آیا وقت آن نرسیده است که در این ساحت ها هم گام هایی جدی برداشت؟.....

5- نبود استراتژی قهرمان سازی و الگوپروری: این نکته را بپذیرید که بسیاری از انحرافات و اشکالاتِ تولید برنامه ها، حاصل افکار و اندیشه های ناقص و به دور از اطلاعات عمیق برخی نویسندگان و مجریان طرح است. ایشان غالبا برای خلق یک اثر، سوژه ای چند سطری را دستمایه ی سناریو می نمایند و به ناچار به دلیل نداشتن عمق و پژوهش های کافی(و به دلیل غرب زدگی عجیب در مطالعات و سوژه ها)، به صورت مستمر در ابعاد و اجزای ناموزون و بی ارتباط آن، مطالبی ضعیف و بی خاصیت اضافه می نمایند.

در خلأ خلاقیت و نیز به دلیل سوژه پردازی های خیالی این نویسندگان، این پرسش مطرح می شود که برای فرهنگ و تمدنی که «هزاران هزار قهرمان و واقعه ملی و دینیِ عبرت آموز و شوق انگیز» دارد چه اصراری است که به این افراد معلوم الحال، سفارش خلق سناریوهایی عجیب و دور از فرهنگی و هویت این سرزمین بدهیم؟. چرا مبتنی بر بهره مندی از ظرفیت نخبگان و اساتید فن، این غبارهای نشسته بر داشته های موجود را به قاب تصویر نمی کشیم؟. چرا برای حافظ و سعدی، برای فردوسی بزرگ، برای شهیدان علم و فناوری و برای چهره های ماندگار علم و دانش که می رسد بودجه تمام می شود اما برای فیلم های ضعیف آپارتمان نشین محدودیت معنا ندارد؟.

بی شک شرایط فعلی صداوسیما از نبود مهارت در قهرمان سازی و الگوپروری به شدت رنج می برد و این همان گمشده ی جدی مخاطب و جامعه ی ایرانی و حتی مخاطب جهانی است که البته با وضعیت فعلی کار به جایی نخواهد برد بلکه جریانی پویا، خلاق، خوش فکر و اهل مطالعه و دانش را می طلبد.

6- ترسیم حداقلی از ظرفیت های یک ملت بزرگ: نبود نگاه عمیق و تمدن ساز، در آینده ی نسل نوجوان و جوان این کشور تا جایی پیش خواهد رفت که آمال و آرزوهای جوان ایرانی در کشف استعدادها و ظرفیت های درونی اش، بر محور خوانندگی و آهنگ و موسیقی، شعبده بازی و امثال اینها محدود و منحصر خواهد شد. حال پرسش این است که در دنیای مدعیان خلاقیت و ابتکار، آیا نمی شود تعریف جدیدی از استعدادها و توانمندی های سرشار یک جامعه(بدون نگاه احساسی و هیجانی صرف) ارائه نمود؟.

7- میهمانان خطرناک: یکی از پرسش های دغدغه مندان این است که چرا باید میهمانان برنامه های پر مخاطب یک ملت، از میان خودشان نباشد و تمام فرصت های رسانه ای این کشور که با «خون هزاران شهید پاک و مطهر» به دست آمده است، در اختیار چند ده نفر بازیگر و خواننده و مجریان خوش زبان بی محتوا قرار گیرد؟. این ذائقه سازی خطرناک قشری تا جایی رسوخ کرده است که مخاطبان به صورت ناخواسته متقاعد و تسلیم شده اند که در هر مناسبت و بدون مناسبت، نمی توانند شاهد چهره ای غیر از بازیگران و خواننده ها باشند. به عنوان نمونه عید سال جاری به حدی برای حضور این نوع افراد افراط شده بود که احساس ناخوشایندی به انسان دست می داد که گویا با همه ی تلاش ها، تنها کسانی در قاب رسمی این ملت دیده خواهند شد که یا بازیگر باشند و یا خواننده و این یعنی یک فاجعه ی بزرگ و غیر قابل جبران...

در همین زمینه میزان تبلیغات و سرمایه گذاری صداوسیما را مقایسه کنید با میزان برنامه ریزی برای اهل قلم و اندیشه و چهره های تاثیرگذار ملی و اجتماعی و دینی...قطعا قابل مقایسه نخواهد بود. افسوس و دریغ از تعداد بالای آثار با ارزشمندی که در بی خبری مخاطبان و نبود ابزار مناسب تبلیغاتی، در حال خاک خوردن است. بر همین اساس باید بر فرهیختگان مناطق مختلف سرمایه گذاری نمود و از اختصاص صداوسیمای ملی به صداوسیمای تهران پرهیز نمود.

8-رانت انحصاری: به دلیل وجود یک فضای رانتی نهان در فضای رسانه، سالهاست که مجموعه های پرمخاطب طنز و سرگرمی در انحصار گروهی خاص قرار دارد که غالب اینها دارای شخصیتی دگراندیش و غیر انقلابی دارند . ... رهبر معظم انقلاب در یکی از فرمایشات خویش به صراحت تاکید فرموده اند که صداوسیما در تزریق و ترویج امید و خودباوری، به رسالت و نقش خود درست عمل نمی کند و این یعنی غصه ای بزرگ و در عین حال خطرناک... پرسش این است که کدام یک از این چهره های تکراری تلویزیون، مصداق خودباوری و امید به آینده ی میهن خویش هستند که محور هر برنامه و هر موضوعی شده اند؟...

9- به بهانه دوری از کار کلیشه ای: از همه کارشناسان متعهد می پرسیم که در سالهای اخیر و غیر از سریال های مذهبی(بلکه در ژانر اجتماعی) چند مجموعه را مشاهده کرده اند که در آن خالق هستی بخش و پروردگار عالمیان با تمام وجود و به عظمت احساس شود؟ و یا معنویت و عبادت و بندگی در یک جامعه بدون شعارزدگی به تصویری زیبا و شکوهمند تبدیل شود؟... سالهاست که پشت صحنه رسانه ای کشور جریان هایی هستند که به بهانه ی حرفه ای بودن و ضرورت دوری از کار کلیشه ای، بنیادی ترین مفاهیم عالم و ضروری ترین نیاز بشر بر روی این کره ی خاکی یعنی «زندگی موحدانه و خداگرایانه» را به کنجی و قفسی کشانده اند.

10- با توجه به نکات مذکور دوباره تاکید می کنیم که نبود نویسندگان و برنامه ریزان مومن و با هویت بسیار مشهود است. لذا پیشنهاد می شود در اولین فرصت دستورالعملی تهیه و ابلاغ گردد که مجموعه ای متشکل از 300 الی 500 نخبه و صاحب نظر دانشگاهی و حوزوی به تمام مجموعه های صداوسیما (به صورت افتخاری و در قالب خادمان علمی- رسانه ای) اضافه گردند و از همان ابتدا به عنوان همراه و مشاورانی امین و کارگشا در کنار تیم های تولیدی باشند. نکته ی بسیار مهم و حیاتی این است که این افراد فرهیخته باید ترکیبی از تخصص های مختلف را داشته و بدون هرگونه وابستگی مالی و اداری به صداوسیما تعریف شوند و به هیچ وجه حریت و آزادی ایشان در اظهار نظرها تحت تاثیر موضوعات دیگر قرار نگیرد.

این مهم محقق نخواهد شد مگر اینکه برای اولین بار و پس از سالها غفلت بنیادین، از «تهران زدگی و پایتخت محوری» به درآیید و ظرفیت های نخبگانی بی نظیر جای جای این کشور بزرگ را به خدمت بگیرید. امری که به حول و قوه ی الهی صداوسیمای ملی را از این «چالش در خود رفتگی و خود تقدیری» نجات خواهد داد.

در پایان از خداوند متعال آرزوی توفیقات روزافزون جنابعالی و همه همکاران دلسوز و عاشق این فرهنگ و این سرزمین را داریم.

جمعی از اساتید دانشگاهی و فعالین فرهنگی،اجتماعی

بیستم فروردین مقارن با شب میلاد بزرگترین ذخیره الهی