جنگی که تئاتر را ۲بار تعطیل کرد

سال ۱۴۰۴ برای تئاتر ایران سال پر چالشی بود. تئاتر ایران در حالی این سال را آغاز کرد که به دلیل تغییر معاون هنری در سال ۱۴۰۳ با چالش‌هایی در عرصه مدیریت تئاتر مواجه بود. فعالیت‌های تئاتر به دلیل مشخص نبودن وضعیت مدیران تئاتری در یک بلاتکلیفی به سر می‌برد و این بلاتکلیفی بخش اعظم تئاتر ایران را در سال ۱۴۰۴ تحت تأثیر قرار داد.

در ادامه به برخی از اتفاقات و رویدادهای تئاتر ایران در سال پرچالش گذشته می‌پردازیم.

آغاز جنگ تحمیلی و تعطیلی تئاتر در ۲ مقطع زمانی

در حالی که اهالی تئاتر منتظر بودند اداره‌کل هنرهای نمایشی مدیر جدید خود را بشناسد زیرا چند ماهی بود که این اداره‌کل بدون مدیر اداره می‌شد، جنگ تحمیلی ۱۲ روزه و تهاجم رژیم صهیونیستی به ایران باعث شد تا فعالیت‌های تئاتری به مانند بسیاری از فعالیت‌های فرهنگی و هنری تعطیل شود.

در حالی که در فروردین و اردیبهشت سال ۱۴۰۴ گروه‌های تئاتری فعالیت‌های خود را شروع کرده بودند، خرداد سال گذشته شوکی بزرگ به فعالیت‌های مستمر تئاتری داد و جنگ تحمیلی ۱۲ روزه هنرمندان، مخاطبان و اجراهای تئاتری را تحت تأثیر خود قرار داد. بعد از تعطیلی حدود ۲۰ روزه اجراهای تئاتری، گروه‌های مختلفی که اجرای‌شان متوقف شده بود فعالیت خود را از سر گرفتند و گروه‌های دیگر هم آثار جدیدی را روی صحنه بردند.

فعالیت‌های تئاتری از سر گرفته شد اما باز هم در سال ۱۴۰۴ و این بار در ماه اسفند بار دیگر تجاوز صهیونی - ‌آمریکایی به خاک ایران باعث تعطیلی اجراهای تئاتری شد و تئاتر ایران با تعطیلی سال خود را به پایان رساند.

معرفی مدیرکل جدید هنرهای نمایشی در مرداد

بعد از پایان جنگ تحمیلی ۱۲ روزه، چرخه معیوب مدیریت تئاتر همچنان به کار خود ادامه داد و خبری از معرفی مدیرکل جدید هنرهای نمایشی نبود. این شرایط باعث شده بود تا نام‌های مختلفی برای مدیریت این اداره‌کل در میان خانواده تئاتر مطرح شود اما در نهایت در ۲۱ مرداد سال ۱۴۰۴ رضا مردانی به عنوان مدیر جدید تئاتر معرفی شد؛ فردی که کمتر هنرمندی نامش را به عنوان یک مدیران تئاتری یا هنری شنیده بود.

البته رضا مردانی در ابتدا با عنوان سرپرست اداره‌کل هنرهای نمایشی و بعد از برخی حواشی و اتفاقات در معاونت هنری به عنوان مدیرکل معرفی شد.

نکته قابل توجه دیگر این بود که سعید اسدی که پیش‌تر نامش برای حضور به عنوان مدیرکل هنرهای نمایشی مطرح شده بود، به عنوان مشاور معاون هنری وقت و مدیرعامل انجمن هنرهای نمایشی ایران منصوب شد. این انتصاب باعث شد تا بسیاری به این باور برسند که تصمیم‌گیرنده اصلی برای تئاتر ایران سعید اسدی است نه رضا مردانی.

تقلیل جایگاه مدیریتی تئاتر در چارت اداری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

در ایامی که رضا مردانی به عنوان مدیرکل هنرهای نمایشی معرفی شد و همه در انتظار تعیین‌شدن مدیر مجموعه تئاتر شهر و دبیر چهل و چهارمین جشنواره تئاتر فجر بودند، انتشار چارت اداری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی خانواده تئاتر را شوکه کرد.

تئاتر ایران در سال‌های که در وزارت فرهنگ و ارشاد دارای ساختاری اداری شد با «مرکز هنرهای نمایشی» ذیل معاونت امور هنری وزارت ارشاد مدیریت می‌شد. بعد از چند سال و در دهه ۸۰، «مرکز» به «اداره‌کل» تقلیل پیدا کرد.

این در حالی بود که خانواده تئاتر به دنبال شکل‌گیری «سازمان تئاتر» بودند تا تئاتر ایران بتواند از امکانات بیشتری اعم از بودجه مشخص و متناسب با تئاتر برخوردار شود اما این امکان برای تئاتر ایران فراهم نشد.

بعد از سال‌ها مدیریت تئاتر توسط «اداره‌کل هنرهای نمایشی»، در تابستان سال ۱۴۰۴ خانواده تئاتر با یک اتفاق جدید مواجه شدند. در جدیدترین چارت اداری منتشرشده از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، «اداره‌کل» به «دفتر» تقلیل پیدا کرد و از عنوان «دفتر هنرهای نمایشی» استفاده شد.

این تقلیل جایگاه اداره تئاتر باعث واکنش منفی رسانه‌ها و خانواده تئاتر شد و توجیهات مختلفی نیز از سوی مدیران و مسئولان وزارت فرهنگ و ارشاد در این باره مطرح شد.

در ادامه و پس از حاشیه‌های متعدد بر سر این موضوع، باز هم از عنوان «اداره‌کل هنرهای نمایشی» برای ساختار اداری مدیریت تئاتر استفاده شد.

برکناری معاون هنری وزیر ارشاد

نادره رضایی معاون هنری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی که در نیمه دوم سال ۱۴۰۳ برای این سمت مدیریتی انتخاب و معرفی شد، در دوران حضور خود چالش‌های متعددی را در حوزه تئاتر به ویژه مدیریت تئاتر ایران رقم زد. تغییر مدیرکل هنرهای نمایشی، با سرپرست اداره‌شدن اداره‌کل و مجموعه تئاتر شهر، معرفی نشدن دبیر چهل و چهارمین جشنواره تئاتر فجر و تصمیم‌گیری‌های غیر تخصصی در حوزه تئاتر، از جمله این چالش‌ها و حاشیه‌ها بودند.

در شرایطی که رضا مردانی در ۲۱ مرداد برای مدیریت اداره‌کل هنرهای نمایشی انتخاب و معرفی شد، در ۱۷ شهریور نادره رضایی از معاونت امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برکنار و بلافاصله محمدمهدی احمدی مشاور عالی وزیر ارشاد و رئیس حوزه ریاست وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان سرپرست معاونت امور هنری معرفی شد.

حضور سرپرست در معاونت امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ادامه داشت و ماه‌ها نام و اسامی مختلفی برای حضور به عنوان معاون جدید هنری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی مطرح می‌شد.

در نهایت در ۱۷ دی سال ۱۴۰۴ مهدی شفیعی به عنوان معاون هنری جدید وزیر انتخاب و معرفی شد. شفیعی پیش‌تر تجربه مدیریت تئاتر به عنوان مدیرکل هنرهای نمایشی را بر عهده داشت و پیش از معرفی به عنوان معاون هنری جدید نیز به عنوان معاون توسعه مدیریت و منابع انسانی سازمان سینمایی فعالیت می‌کرد.

حضور مهدی شفیعی در معاونت امور هنری وزارت ارشاد باعث شد تا بخش زیادی از اهالی تئاتر انتظار برنامه‌ریزی و روند رو به رشدی برای تئاتر ایران داشته باشند اما شرایط اجتماعی دی و بهمن سال ۱۴۰۴ و همچنین آغاز تجاوز صهیونی-‌آمریکایی به خاک ایران اجازه فعالیت و برنامه‌ریزی مناسب به این مدیر هنری را نداد.

برگزاری چهل و چهارمین جشنواره تئاتر فجر با روندی عجیب

از ابتدای سال ۱۴۰۴ هنرمندان تئاتر علاوه بر انتظار برای انتخاب و معرفی مدیرکل‌ جدید هنرهای نمایشی، منتظر انتخاب و معرفی دبیر چهل و چهارمین جشنواره تئاتر فجر نیز بودند.

در اکثر سال‌ها دبیر جشنواره تئاتر فجر در فصل بهار انتخاب و معرفی می‌شد تا بتواند در نیمه اول همان سال فراخوان جشنواره را منتشر و فرصت برنامه‌ریزی و فعالیت را داشته باشد.

اما شرایط برای چهل و چهارمین جشنواره تئاتر فجر به شکل دیگری رقم خورد و تا نیمه دوم سال ۱۴۰۴ خبری از انتخاب و معرفی دبیر این دوره از جشنواره نبود.

با تغییراتی که در معاونت امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی رخ داده بود و همچنین حضور رضا مردانی در اداره‌کل هنرهای نمایشی مشخص نبود که چه کسی قرار است دبیری جشنواره چهل و چهارم را عهده‌دار شود.

در نهایت و در ششم مهر سال گذشته و با حکم سرپرست وقت معاونت امور هنری وزارت ارشاد، سیدوحید فخر موسوی به عنوان دبیر چهل و چهارمین جشنواره تئاتر فجر معرفی شد.

موسوی که پیش‌تر به عنوان رئیس شورای نظارت و ارزشیابی اداره‌کل هنرهای نمایشی نیز فعالیت کرده بود، فرصتی اندک در اختیار داشت تا فراخوان جشنواره را منتشر و شرایط را برای برگزاری این رویداد تئاتری فراهم کند.

مدت‌زمان کوتاه باقیمانده تا برگزاری جشنواره در ماه بهمن، همچنین شرایط اجتماعی دی و بهمن سال گذشته باعث شد تا برنامه‌ریزی برای برگزاری دوره چهل و چهارم جشنواره با سختی‌های مضاعفی مواجه شود.

در نهایت این جشنواره در تقویم مشخص خود یعنی از ۱ تا ۱۲ بهمن ولی نه به صورت بین‌المللی و با حضور کم‌رنگ چهره‌های شناخته شده و معتبر برگزار شد.

در پایان این گزارش باید به معرفی مدیر جدید مجموعه تئاتر شهر، مدیرعامل جدید خانه تئاتر و همچنین برگزاری جشنواره‌های تئاتر خیابانی مریوان و کودک و نوجوان همدان نیز به عنوان برخی دیگر از اتفاقات رخ داده سال ۱۴۰۴ تئاتر ایران اشاره کرد.