«بدنام» در آینه رسانه‌ها | از تحسین بازی‌ها و کیفیت فنی تا هشدار درباره تکرار فرمول‌های عنقا

به گزارش سرنا  فراغ از نقدها و اظهارنظرهای گوناگون درباره این مجموعه نمایشی،  تقریباً همه رسانه‌ها در یک نکته اشتراک نظر داشتند؛ «بدنام» در امتداد جهان فکری حامد عنقا ساخته شده است. اما اختلاف از جایی آغاز شد که برخی این استمرار را نشانه پختگی و تثبیت یک جهان روایی دانستند و برخی دیگر آن را تکرار فرمول‌هایی ارزیابی کردند که پیش‌تر در «آقازاده» و «گناه فرشته» تجربه شده بود.

بدنام؛ ادامه یک جهان آشنا

روزنامه «شرق» در نخستین واکنش‌هایی که همزمان با توزیع قسمت اول رقم خورد، «بدنام» را روایتی تازه از یک عشق نامتعارف توصیف کرد. توصیفی که نشان می‌داد این مجموعه قرار نیست صرفاً یک ملودرام عاشقانه باشد، بلکه قرار است همچون آثار پیشین حامد عنقا، عشق را در تقابل با قدرت، فساد و مناسبات پیچیده انسانی قرار دهد.

جوان آنلاین اما نگاه گسترده‌تری به موضوع داشت و «بدنام» را حلقه‌ای از پروژه فکری حامد عنقا دانست؛ پروژه‌ای که از دوران «قلب یخی» آغاز شده و در «آقازاده» و «گناه فرشته» ادامه یافته است. از نگاه این رسانه، دغدغه اصلی عنقا در تمام این سال‌ها پرداختن به فساد ساختاری و شبکه‌های پیچیده قدرت بوده و «بدنام» نیز در همین مسیر حرکت می‌کند.

اما همین شباهت‌ها از نگاه برخی رسانه‌ها، نقطه ضعف سریال بود.  در مطلبی که در روزنامه «شهرآرا» منتشر شد،چنین عنوان شد که «بدنام» بیش از آنکه اثری تازه باشد، ترکیبی از مؤلفه‌های آشنای آثار قبلی حامد عنقا است. به اعتقاد این رسانه، عشق‌های ممنوعه، شخصیت‌های دچار دگرگونی‌های ناگهانی، زنان تأثیرگذار بر سرنوشت مردان و تقابل میان عشق و قدرت، پیش‌تر نیز در «پدر»، «آقازاده» و «گناه فرشته» دیده شده بود.

در واقع اگر جوان آنلاین استمرار جهان روایی عنقا را یک امتیاز می‌دانست، شهرآرا آن را نشانه تکرار فرمول‌های آشنا قلمداد می‌کرد.

فساد اقتصادی؛ مضمون مشترکی که موافقان و مخالفان خود را دارد

یکی از مهم‌ترین محورهایی که تقریباً تمام رسانه‌ها روی آن اتفاق نظر داشتند، پرداخت سریال به فساد اقتصادی و مناسبات قدرت بود. ایسکانیوز معتقد بود «بدنام» این بار به سراغ زمین‌خواری، رانت و شبکه‌های پشت پرده‌ای رفته که با اتکا به نفوذ و ارتباطات، منافع اقتصادی خود را تأمین می‌کنند. این رسانه حضور زنان اغواگر را نیز یکی از عناصر مهم در پیشبرد این جهان داستانی دانست.علی نعیمی در سینما اعتماد نیز بر همین مسئله تأکید کرد و نوشت که سریال تلاش می‌کند فساد را نه به عنوان یک رفتار فردی، بلکه به عنوان پدیده‌ای ساختاری به تصویر بکشد؛ جایی که پول، قدرت و نفوذ در هم تنیده شده‌اند.

جوان آنلاین اما پا را فراتر گذاشت و جسارت سازندگان را در انتخاب شخصیتی ظاهراً مذهبی و متصل به قدرت به عنوان نماد فساد، یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های «بدنام» دانست. ولی همین موضوع، منشأ برخی حاشیه‌ها و انتقادها شد. برترین‌ها در گزارش خود یادآوری کرد که از همان ابتدای پخش، برخی رسانه‌ها سریال را به سیاه‌نمایی متهم کردند و حتی خواستار توقف آن شدند.در مقابل، رسانه‌های موافق معتقد بودند «بدنام» در حال روایت واقعیت‌هایی است که بخش مهمی از مخاطبان با آن احساس نزدیکی می‌کنند. به همین دلیل، از نگاه این گروه، استقبال از چنین آثاری چندان دور از انتظار نیست.

حسن پورشیرازی؛ برگ برنده بدنام

اگر درباره داستان و جهان فکری سریال میان منتقدان و رسانه‎ها اختلاف نظر وجود داشت، ولی درباره بازی حسن پورشیرازی در سریال بدنام تقریباً اجماع کامل وجود داشت. عصر ایران، او را مهم‌ترین برگ برنده «بدنام» نامید و نوشت که بازیگر «پیرپسر» و «زن و بچه» با حداقل دیالوگ و حداکثر بهره‌گیری از زبان بدن و نگاه، شخصیتی پیچیده و چندلایه خلق کرده است.

شهرآرا نیز معتقد بود که حتی حضور محدود پورشیرازی در قسمت‌های ابتدایی کافی بود تا مخاطب تصویری روشن از حاج ابراهیم ویسی پیدا کند. نویسنده روزنامه اعتماد حتی پیش‌بینی کرد که این نقش بار دیگر پورشیرازی را به تیتر اول رسانه‌ها تبدیل خواهد کرد.او شخصیت حاج ابراهیم را مردی قدرت‌طلب، ریاکار و متصل به ساختار قدرت توصیف کرد؛ شخصیتی که از دین‌داری ظاهری نیز به عنوان ابزاری برای حفظ جایگاه خود استفاده می‌کند.در نگاه برخی منتقدان، حاج ابراهیم یکی از پیچیده‌ترین شخصیت‌های ساخته‌شده در آثار حامد عنقا است؛ شخصیتی که میل، قدرت، ثروت و ریاکاری در او به شکلی درهم‌تنیده حضور دارند.

رابطه پدر و پسر؛ مهم‌ترین خط روایی سریال

سوره سینما از همان ابتدا رابطه پدر و پسر را مهم‌ترین نقطه قوت «بدنام» دانست. از نگاه این رسانه، حضور شخصیت سوم در این رابطه، تنش را تشدید می‌کند و زمینه را برای شکل‌گیری موقعیت‌های پیچیده‌تر فراهم می‌سازد. نویسنده روزنامه اعتماد نیز این رابطه را یکی از مهم‌ترین جذابیت‌های سریال دانست. او معتقد بود تقابل میان حاج ابراهیم و اسماعیل، صرفاً یک اختلاف خانوادگی نیست، بلکه برخورد دو جهان‌بینی متفاوت است.در تحلیل که در «سُرنا نیوز» منتشر شده، نویسنده روی نام‌های «ابراهیم» و «اسماعیل» مکث کرد و احتمال داد که این انتخاب‌ها واجد معنایی نمادین باشند.این رسانه احتمال داد که «بدنام» روایتی مدرن از داستان قربانی شدن اسماعیل به دست ابراهیم باشد؛ برداشتی که در نوشته میرکمالی نیز انعکاس یافت.به اعتقاد این منتقد، حتی برخی دیالوگ‌ها و موقعیت‌های دادگاه می‌توانند نشانه‌هایی از سرنوشت قربانی داستان را در خود داشته باشند.

سینا مهراد؛ فاصله گرفتن از کلیشه‌های گذشته

یکی دیگر از موضوعاتی که مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفت، چهره متفاوت سینا مهراد بود.عصر ایران معتقد بود بازیگر «آقازاده» این بار تلاش کرده از قالب نقش‌های پیشین فاصله بگیرد و شخصیت تازه‌ای خلق کند.ایسکانیوز نیز بر همین مسئله تأکید کرد و فاصله میان نقش او در «آقازاده» و «بدنام» را نشانه توانایی این بازیگر در خلق شخصیت‌های متفاوت دانست.علی نعیمی در سینما اعتماد نیز این تغییر را فرصتی برای نمایش ابعاد تازه‌ای از توانایی‌های مهراد توصیف کرد.در عین حال، برخی منتقدان معتقد بودند که بخش مهمی از موفقیت این شخصیت به رابطه پرتنش او با حاج ابراهیم وابسته است و باید دید این تقابل در قسمت‌های بعدی چگونه گسترش پیدا می‌کند.

ستایش رجایی‌نیا؛ کشف جدید یا پدیده تازه

اگر حسن پورشیرازی ستاره تثبیت‌شده سریال بود، ستایش رجایی‌نیا به یکی از غافلگیری‌های خوشایند «بدنام» تبدیل شد.عصر ایران، حضور او را شروعی امیدوارکننده توصیف کرد و معتقد بود این بازیگر جوان توانسته در نخستین تجربه جدی خود عملکرد قابل قبولی ارائه کند.سرنا نیز به این موضوع اشاره کرد که در آثار عاشقانه حامد عنقا، بازیگر زن اصلی معمولاً مورد توجه قرار می‌گیرد و حالا باید دید رجایی‌نیا تا چه اندازه می‌تواند این مسیر را ادامه دهد.وب‌سایت نمایش خانگی حتی او را برگ برنده بازیگری سریال دانست و نوشت که رجایی‌نیا توانسته شخصیت یلدا افروز را ملموس و باورپذیر ارائه کند.اما شاید بیشترین تحسین از سوی روزنامه اعتماد مطرح شد

اعتماد از یلدا به عنوان پدیده قسمت اول یاد کرد و نوشت که این شخصیت یادآور زنان عاشق و آسیب‌دیده سینمای کلاسیک ایران است؛ زنانی که در جست‌وجوی عشق و امنیت هستند اما درگیر مناسبات پیچیده قدرت می‌شوند.میرکمالی نیز سکانس‌های مشترک یلدا و حاج ابراهیم را از نقاط اوج ملودرام سریال دانست و تأکید کرد که رجایی‌نیا در برابر حسن پورشیرازی تحت تأثیر بازیگر مقابل قرار نگرفته و توانسته حضور مستقلی در صحنه داشته باشد.

کیفیت فنی؛ وجه مشترک بیشتر نقدها

در میان اختلاف نظرها، یک نکته دیگر نیز تقریباً مورد توافق رسانه‌ها قرار داشت و آن کیفیت فنی «بدنام» بود. پایگاه خبری «عصر ایران» از قاب‌بندی‌ها، نورپردازی و طراحی صحنه سریال تمجید کرد.سوره سینما نیز رشد کیفیت بصری سریال را نسبت به آثار قبلی عنقا مورد توجه قرار داد. علی نعیمی در سینما اعتماد از تصویربرداری، نورپردازی و ریتم روایت به عنوان نقاط قوت سریال یاد کرد.وب‌سایت نمایش خانگی پا را فراتر گذاشت و به جاه‌طلبی‌های فنی سریال اشاره کرد؛ از جمله سکانس‌های تعقیب و گریز و استفاده از جلوه‌های ویژه کامپیوتری که به اعتقاد این رسانه، به شکلی طبیعی و باورپذیر اجرا شده‌اند.

روایت غیرخطی؛ امتیازی که همه آن را نپذیرفتند

یکی از ویژگی‌هایی که سوره سینما روی آن تأکید داشت، استفاده از فلش‌بک و فلش‌فوروارد بود. این رسانه معتقد بود حامد عنقا به شیوه همیشگی خود، اطلاعات را قطره‌چکانی در اختیار مخاطب قرار می‌دهد تا تعلیق حفظ شود.سرنا نیز ساختار روایت را یادآور «آقازاده» دانست.اما برخی منتقدان معتقد بودند که این شیوه، بخشی از فرمول تکرارشونده آثار عنقا است و باید دید در ادامه تا چه اندازه می‌تواند به خلق غافلگیری‌های تازه منجر شود.

«بدنام»؛ سه‌گانه عشق و قدرت

منتقد روزنامه اعتماد «بدنام» را در کنار «آقازاده» و «گناه فرشته» بخشی از یک سه‌گانه نانوشته درباره عشق و قدرت دانست.ازاین نگاه، حامد عنقا در این سه مجموعه، همواره کوشیده است نشان دهد که عشق چگونه می‌تواند در دل مناسبات قدرت شکل بگیرد، قربانی شود یا حتی به ابزاری برای دستیابی به قدرت تبدیل شود.این نگاه، اگرچه در سایر رسانه‌ها به این صراحت دیده نمی‌شد، اما بسیاری از منتقدان نیز به تداوم جهان روایی عنقا اشاره کرده بودند.

دو نگاه متفاوت به «بدنام»

مرور واکنش رسانه‌ها نشان می‌دهد که از همان ابتدا دو نگاه اصلی درباره «بدنام» شکل گرفت. نگاه نخست که در رسانه‌هایی چون سوره سینما، عصر ایران، جوان آنلاین و بخشی از سینما اعتماد دیده می‌شد، معتقد بود حامد عنقا به فرمولی موفق برای روایت قصه‌های مبتنی بر عشق، قدرت و فساد رسیده و «بدنام» نیز ادامه همین مسیر است.در مقابل، رسانه‌هایی مانند شهرآرا هشدار می‌دادند که این فرمول در معرض تکرار قرار گرفته و موفقیت نهایی سریال به آن بستگی دارد که تا چه اندازه بتواند از کلیشه‌های آثار قبلی فاصله بگیرد.با این حال، حتی منتقدان سخت‌گیر نیز در یک نکته با موافقان اشتراک نظر داشتند؛ «بدنام» توانسته به یکی از آثار مورد بحث شبکه نمایش خانگی تبدیل شود.

اکنون که ۹ قسمت از سریال منتشر شده، مرور آن واکنش‌های اولیه نشان می‌دهد بسیاری از موضوعاتی که منتقدان در همان روزهای نخست بر آن تأکید داشتند، از جمله بازی حسن پورشیرازی، معرفی ستایش رجایی‌نیا، کیفیت فنی اثر و تقابل میان عشق و فساد، همچنان از مهم‌ترین نقاط کانونی بحث درباره این مجموعه هستند.و شاید همین ویژگی، یعنی توانایی برانگیختن موافقت و مخالفت همزمان، مهم‌ترین نشانه موفقیت «بدنام» باشد؛ سریالی که از همان ابتدا اجازه نداد نسبت به آن بی‌تفاوت بمانند.