اساطیر ایران؛ بهرام: ایزد پیروزی در نبرد در ایران باستان

اساطیر ایران افزون‌بر گوناگونی ویژه‌ای که دارند، اشکال متفاوتی نیز دارند.اسطوره در تاریخ ایران باستان، تاثیر روشنی بر فرهنگ ایرانی داشته است. این تاثیر تا به همین امروز نیز قابل پیگیری است و با اندکی مداقه می‌توان تاثیر اساطیر را در زندگی ایرانیان به‌وضوح دید.

خدای پیروزی در نبرد در ایران باستان

اکثر ایزدان ایرانی، ایزدانی طبیعی و ملموس هستند. بااین‌حال، تعدادی از ایزادان ایران باستان نیز وجود دارند که علارغم اهمیت ویژه‌ای که دارند، بیشتر بر عالم انتزاعات حکمرانی می‌کنند. بهرام یا وِرِثرَغنَه، یکی از این ایزدان انتزاعی است. بهرام درواقع تجسمی است از یک اندیشه و تعبیری است از نیروی پیشتاز پیروزی.

مطابق با اساطیر ایران، بهرام دارای 10 تجسم است که هرکدام مبین یکی از نیروهای پویای این ایزد است. تجسم‌های بهرام در اساطیر ایران عبارتند از: باد تند؛ گاو نر زردگوش و زرین‌شاخ؛ اسب سفید؛ شتر بارکش تیزدندان؛ گراز تیزدندان؛ جوانی در سن آرمانی 15سالگی؛ پرنده تیزرو؛ قوچ؛ بز نر جنگی؛ مردی که شمشیری زرین‌تیغه در دست دارد.

تغییر شکل ایزدان ایرانی، ریشه در تفکری اساطیری دارد که مطابق با آن، هرچیزی در جهان روحانی استعداد آن را دارد که صورتی مادی نیز داشته باشد. به‌این‌سبب تعداد زیادی از اساطیر ایرانی هستند که این قابلیت را دارند که تغییر چهره بدهند. ازاین‌منظر، شباهت‌هایی وجود دارد بین نگاه ایرانیان به جهان معنوی و افلاطون که او نیز عالم بالا را تحت‌عنوان عالم «مُثُل» دسته‌بندی کرده بود.

بهرام از معدود ایزدان ایرانی است که داستانی در مورد جدال‌هایش وجود ندارد. او به‌شکل کلی ایزدی است که فره ایزدیِ پیروزی را به‌همراه دارد. اگر برای او به‌شیوه‌ای درست قربانی بشود، می‌تواند فره ایزدی‌اش را به کمک مردمان، برای پیروزی بر شر روانه کند. به‌همین‌سبب است که از میان همه ایزدان، این بهرام بوده است که بیشترین احترام را در بین سربازان ایرانی داشته و احتمالا بیشترین نیایش و نذورات را نیز همین سربازان برای وی انجام می‌داده‌اند.