اگر تنهایید، سراغ عطار بروید!

این پژوهشگر و استاد دانشگاه به مناسبت روز بزرگداشت عطار نیشابوری (۲۵ فررودین)  درباره جایگاه عطار در ادبیات گفت: در این وانفسای بیداد فرهنگ و اوضاع آشفته جنگ، اینکه به فکر ادبیات و فرهنگ هستید، اتفاق خوبی است؛ عطار یکی از بزرگ‌ترین و مؤثرترین شاعران عرفانی ایران است به دلایل مختلف که باید در جای دیگری به آن پرداخت؛ اما مهم‌ترین رکن فرهنگی و ادبی عطار این است که روایت‌گری را به عرفان ایرانی وارد کرد و شاه‌کلید نقشش همین قضیه است که  روایت را با عرفان ایرانی درآمیخت.

او درباره اینکه به‌نظر می‌رسد عطار جزو شاعرانی است که کمتر به او پرداخته شده است بیان کرد: در زمینه عطارپژوهی کارهایی انجام شده است، هم در میان پژوهشگران ایرانی‌ و هم پژوهشگران خارجی اما با این وجود خیلی جای کار دارد و آن‌طور که باید شناخته‌شده نیست.

محبتی درباره اینکه عطار مانند شاعران دیگری چون حافظ و سعدی و فردوسی در میان مردم راه نیافته است، گفت: عرفان امر ویژه و خاصی است. به قول مولوی «طعمه هر مرغکی انجیر نیست/ بر سماعِ راست هر کس چیر نیست». شاید مقایسه شاعری چون فردوسی با عطار از جهاتی صواب نباشد، شاهنامه‌ به هر حال کار ملی است اما عرفان برای آدم‌های خاص با روحیات خاص است که دغدغه‌ و دردی دارند. ممکن است همه کس جذب عرفان نشوند و حق هم دارند.

این استاد دانشگاه که کتاب «قرن‌های بی‌زمان» را درباره عطار نوشته و برای همین اثر برگزیده جشنواره شعر فجر شده است با تأکید بر اینکه عرفان برای کسی است که دردمند است و نسبت به هستی سؤال دارد، خاطرنشان کرد: بنابراین نمی‌شود عطار را شاعر توده‌ها کرد، به معنی اینکه همه شعر او را بخوانند اما با توجه به گسترش فرهنگ و  عمیق‌تر شدن نگاه آدم‌ها به مسائل به احتمال بسیار زیاد عطار روز به روز بیشتر طرفدار پیدا خواهد کرد. 

او در ادامه بیان کرد: به خاطر داشته باشید که استاد فروزانفر می‌گفت عطار شاعری است که بشریت باید قرن‌ها جلوتر برود تا بتواند او را بشناسد و شاعر زمان ما نیست.

 محبتی درباره اینکه چرا عطار شاعر زمانه ما نیست، گفت: در کتاب «قرن‌های بی‌زمان» که نگاهی سیستماتیک و منسجم به آثار  عطار است، علت را آورده‌ام اما خلاصه آن این است کارهای عطار دو ویژگی مهم دارد؛ یکی قدرت هماهنگ‌سازی عرفان با روایت و هنر است و دیگر اینکه تصویر تقریبا جذاب و هنری از رابطه انسان و خدا می‌دهد که کمتر کسی از این جهت توانسته آن را هنری بیان کند. 

او درباره چرایی اینکه عطار شاعر آینده است، اظهار کرد: زمانی که بشریت از دعواهای نژادی و آیینی و موضوعات زبانی و... بگذرد آرام‌آرام به آن وحدتی می‌رسد که عطار  مدنظرش بود و مرغان در آخرین مرحله در «منطق‌الطیر» به‌ آن رسیده بودند. بشر هنوز درگیر این است که نژاد من برتر است، زبان من برتر است و هرچیزی که من دارم بهتر و برتر است. مادامی که این موضوع برقرار است، اختلافات نمی‌گذارد حقیقت پیام را درک کند و در این چیزها محصور می‌ماند که متأسفانه سرگرمی‌های خونریزانه‌ای را در تاریخ سبب شده است. 

این استاد دانشگاه درباره اینکه آیا توصیه‌ای دارد که مردم سراغ عطار بروند، بیان کرد: مردم اگر احساس خلاء می‌کنند و فکر می‌کنند تنها هستند و کسی درکشان نمی‌کند، سراغ عطار بروند؛ آثار عطار دو ویژگی دارد؛ یکی دردمندی است و دیگری اینکه به زندگی معنا و روشنی می‌دهد. عطار در آثارش ۲۳۰۰ قصه گفته است که بخشی از آن‌ها را در کتاب «غصه نان، اکسیر جان»  آورده‌ام و اگر کسی حوصله دارد آن را بخواند و حیات خلوتش را پرمعنا کند تا رنج کمتری در دنیا ببرد.